Top News

ЁЯЩПЁЯЩП*рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдХे рдХрд▓рдо рд╕े* ЁЯЩПЁЯЩП *145 рдХрд░ोрдб़ рдХा ‘рдЯैрдХ्рд╕-рджाрддा’ рднाрд░рдд, ₹1,800 рдХрд░ोрдб़ рдХी рджैрдиिрдХ рд╡рд╕ूрд▓ी, рдЕрд░рдмों рдХा рдЬुрд░्рдоाрдиा, ₹330 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рдХी рдЬीрдбीрдкी рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрд╖рдорддा рдХा рд╕ंрдкूрд░्рдг рдорд╣ा-рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг*


 *рдм्рдпूрд░ो рд░िрдкोрд░्рдЯ рджैрдиिрдХ рд╕ोрдирднрдж्рд░ рдЙрдЬाрд▓ा рдПрд╡ं рд╕ोрди рдХी рдЖрд╡ाрдЬ рди्рдпूрдЬ़*

 *рд╕рдо्рдкाрджрдХ:–рд░ाрдоाрд╢्рд░рдпрдмिंрдж*

✍️ *рд▓ेрдЦрдХ:–рд╢ेрдЦ рдЯीрдкू рд╕ुрд▓्рддाрди* 

 *рдХ्рд░ाрдЗрдо рдм्рдпूрд░ो рдЪीрдл़ рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдордг्рдбрд▓* 

 


*рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा:*
2% рдЯैрдХ्рд╕-рдкेрдпрд░ рдХा рдоिрдердХ рдФрд░ 145 рдХрд░ोрдб़ рдЕрд╡ाрдо рдХा рдоौрди рдд्рдпाрдЧ:– рдиीрддि-рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд╢ीрд░्рд╖ рдоंрдЪों, рдЯीрд╡ी рд╕्рдЯूрдбिрдпो рдФрд░ рд╕рдд्рддा рдХे рдЧрд▓िрдпाрд░ों рд╕े рдмाрд░-рдмाрд░ рдПрдХ рд╣ी рд╕ुрд╡िрдзाрдЬрдирдХ рд╡िрдорд░्рд╢ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХेрд╡рд▓ 2 рд╕े 3 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЖрдпрдХрд░ рджाрддाрдУं рдХे рдХंрдзों рдкрд░ рдЯिрдХी рд╣ै рдФрд░ рдмाрдХी 97 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЬрдирддा рдХेрд╡рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдФрд░ рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаा рд░рд╣ी рд╣ै।

'рджैрдиिрдХ рд╕ोрдирднрдж्рд░ рдЙрдЬाрд▓ा' рдХी рдпрд╣ рдорд╣ा рдЦोрдЬी рдкрдб़рддाрд▓ рдЗрд╕ рд╕्рдеाрдкिрдд рдиैрд░ेрдЯिрд╡ рдХो рдмुрдиिрдпाрджी рдЖंрдХрдб़ों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЦाрд░िрдЬ рдХрд░рддी рд╣ै। рдПрдХ рд╕ंрдк्рд░рднु рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХेрд╡рд▓ рдЖрдпрдХрд░ рд╕े рдирд╣ीं рдЪрд▓рддी, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХा рд╕рдмрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рдЖрдзाрд░ рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ *(Indirect Taxes), рдЧैрд░-рдХрд░ рд░ाрдЬрд╕्рд╡ (Non-Tax Revenue) рдФрд░ рджैрдиिрдХ рдЙрдкрднोрдЧ рдХрд░ рд╣ैं।* 

рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рд╢िрд╢ु рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЕंрддिрдо рд╕ांрд╕ рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рд╡ृрдж्рдз рддрдХ, рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрдкрдиी рдмुрдиिрдпाрджी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं—рдирдордХ, рдоाрдЪिрд╕, рдХрдкрдб़ा, рджрд╡ा, рдИंрдзрди рдФрд░ рдмिрдЬрд▓ी—рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣рд░ 24 рдШंрдЯे рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдЦрдЬाрдиे рдоें рдЕрдкрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣िрд╕्рд╕ा рдЬрдоा рдХрд░ाрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХрд░ рдХा рднुрдЧрддाрди рдЕंрддिрдо рдЙрдкрднोрдЧ рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рджेрд╢ рдХा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХрд░рджाрддा рд╣ै।

 *рдЦंрдб 1: рднाрд░рдд рдХा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ рдвांрдЪा рдФрд░ GST рдХी рдЬрдоीрдиी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпां* 

рдЬुрд▓ाрдИ 2017 рдХो 101рд╡ें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХे рдЬрд░िрдП 'рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░, рдПрдХ рдХрд░' рдХे рдз्рдпेрдп рд╡ाрдХ्рдп рдХे рд╕ाрде рд╡рд╕्рддु рдПрд╡ं рд╕ेрд╡ा рдХрд░ (GST) рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЧрдпा। 17 рдкुрд░ाрдиे рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡ рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ीрдп рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ों рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рдПрдХ рдПрдХीрдХृрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдиाрдИ рдЧрдИ, рдкрд░ंрддु рдЗрд╕рдХी рдмрд╣ु-рд╕्рддрд░ीрдп рджрд░ें рдФрд░ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдЖрдЬ рднी рдЖрдо рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдФрд░ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЬрдЯिрд▓ рдмрдиे рд╣ुрдП рд╣ैं।

 *1. рдд्рд░ि-рд╕्рддрд░ीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдвांрдЪा* 

 *CGST (рдХेंрдж्рд░ीрдп рдЬीрдПрд╕рдЯी):* рд░ाрдЬ्рдп рдХे рднीрддрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдмिрдХ्рд░ी рдкрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХा 50% рд╣िрд╕्рд╕ा।

 *SGST / UTGST (рд░ाрдЬ्рдп/рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ рдЬीрдПрд╕рдЯी):* рд░ाрдЬ्рдп рдХे рднीрддрд░ рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХा 50% рд╣िрд╕्рд╕ा।

 *IGST (рдПрдХीрдХृрдд рдЬीрдПрд╕рдЯी):* рдЕंрддрд░-рд░ाрдЬ्рдпीрдп (Inter-State) рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдЖрдпाрдд рдкрд░ рдХेंрдж्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд╕ूрд▓ा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдХрд░, рдЬिрд╕े рдмाрдж рдоें рдЙрдкрднोрдЧ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЧंрддрд╡्рдп рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

 *2. рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╕्рд▓ैрдм рдФрд░ рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдкूрд░्рдг рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг* 

 *0% рд╕्рд▓ैрдм (рдХрд░-рдоुрдХ्рдд):* рдЦुрд▓ा рдФрд░ рдЧैрд░-рдм्рд░ांрдбेрдб рдЦाрдж्рдпाрди्рди (рдЧेрд╣ूं, рдЪाрд╡рд▓, рджाрд▓ें, рдЦुрд▓ा рджूрдз, рддाрдЬी рд╕рдм्рдЬिрдпां, рдирдордХ) рдФрд░ рдоुрдж्рд░िрдд рдкुрд╕्рддрдХें।

 *5% рд╕्рд▓ैрдм (рди्рдпूрдирддрдо рджрд░):* рдкैрдХेрдЯрдмंрдж рдФрд░ рд▓ेрдмрд▓्рдб рдЦाрдж्рдпाрди्рди (25 рдХिрд▓ो рд╕े рдХрдо), рдЦाрдж्рдп рддेрд▓ (рд╕рд░рд╕ों, рд░िрдлाрдЗंрдб), рдЪीрдиी, рдЪाрдп, рдЬीрд╡рдирд░рдХ्рд╖рдХ рджрд╡ाрдПं, рдШрд░ेрд▓ू рдПрд▓рдкीрдЬी, рдХोрдпрд▓ा рдФрд░ ₹1,000 рддрдХ рдХे рд╡рд╕्рдд्рд░।

 *12% рд╕्рд▓ैрдм (рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡рд╕्рддुрдПं):* рдордХ्рдЦрди, рдШी, рдкैрдХ्рдб рд╕ूрдЦे рдоेрд╡े, рдлрд▓ों рдХे рдЬूрд╕, рдиोрдЯрдмुрдХ, рд░рдЬिрд╕्рдЯрд░्рд╕, рд╕िрд▓ाрдИ рдорд╢ीрди рдФрд░ рдЫाрддा।

 *18% рд╕्рд▓ैрдм (рдоाрдирдХ рджрд░ - рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рджाрдпрд░ा):* рдЯूрдердкेрд╕्рдЯ, рд╕ाрдмुрди, рд╢ैрдо्рдкू, рдбिрдЯрд░्рдЬेंрдЯ, рд╣ेрдпрд░ рдСрдпрд▓, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлोрди рд░िрдЪाрд░्рдЬ, рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рдмैंрдХ рд╕ेрд╡ा рд╢ुрд▓्рдХ, рдмीрдоा рдк्рд░ीрдоिрдпрдо, рд╕ीрдоेंрдЯ, рдкेंрдЯ, рд╕рд░िрдпा, рдЖрдИрдЯी рдЙрдкрдХрд░рдг рдФрд░ рд╡ाрддाрдиुрдХूрд▓िрдд рд░ेрд╕्рдЯोрд░ेंрдЯ।

 *28% рд╕्рд▓ैрдм (рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рджрд░):* рдиिрдЬी рдХाрд░ें, рджोрдкрд╣िрдпा рд╡ाрд╣рди, рдПрд╕ी, рд░ेрдл्рд░िрдЬрд░ेрдЯрд░, рд╕ीрдоेंрдЯ рдХी рдХुрдЫ рд╢्рд░ेрдгिрдпां, рд╕िрдЧрд░ेрдЯ, рддंрдмाрдХू рдЙрдд्рдкाрдж, рдХोрд▓्рдб рдб्рд░िंрдХ्рд╕ рдФрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдордиी рдЧेрдоिंрдЧ।

 *рд╡िрд╢ेрд╖ рджрд░ें:* рдХрдЪ्рдЪे рд╣ीрд░े рдкрд░ 0.25%, рд╕ोрдиे-рдЪांрджी рдХे рдЖрднूрд╖рдгों рдкрд░ 3% (рдоेрдХिंрдЧ рдЪाрд░्рдЬ рдкрд░ 5% рдЕрддिрд░िрдХ्рдд)।

 *3. рд░рдгрдиीрддिрдХ рдЙрдд्рдкाрдж рдЬो GST рд╕े рдмाрд╣рд░ рд░рдЦे рдЧрдП* 

 *рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдпрдо рдЙрдд्рдкाрдж (рдкेрдЯ्рд░ोрд▓, рдбीрдЬрд▓, рдПрдЯीрдПрдл, рдХрдЪ्рдЪा рддेрд▓ рд╡ рдЧैрд╕):* рдЗрди рдкрд░ рдХेंрдж्рд░ рдХी рдЙрдд्рдкाрдж рд╢ुрд▓्рдХ (Excise Duty) рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рдмिрдХ्рд░ी рдХрд░/рд╡ैрдЯ (VAT) рдоिрд▓рдХрд░ рдЦुрджрд░ा рдоूрд▓्рдп рдХा 45% рд╕े 50% рддрдХ рдЯैрдХ्рд╕ рд╡рд╕ूрд▓рддे рд╣ैं।

 *рдоाрдирд╡ рдЙрдкрднोрдЧ рдХी рдорджिрд░ा (рд╢рд░ाрдм):* рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ों рдХे рдЖрдмрдХाрд░ी рд╡िрднाрдЧ рдХे рдкूрд░्рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдоें।

 *рд╡िрдж्рдпुрдд рд╢ुрд▓्рдХ (Electricity Duty):* рд░ाрдЬ्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдмिрдЬрд▓ी рдЦрдкрдд рдкрд░ 5% рд╕े 15% рдХा рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд▓ेрд╡ी।

 *рдЕрдЪрд▓ рд╕ंрдкрдд्рддि (Real Estate):* рдЬрдоीрди рдФрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рдордХाрдиों рдХी рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ी рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ों рдХा рд╕्рдЯाрдо्рдк рд╢ुрд▓्рдХ

 *рдЦंрдб 2: рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рдХрд░ाрдзाрди рдЧрдгिрдд* рдХाрдЧрдЬी рдиिрдпрдоों рдХे рддрд╣рдд рд╕्рдХूрд▓ों рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों рдХी рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХो 0% рдХрд░ рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै, рдкрд░ंрддु рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХрд░ों рд╕े рдоुрдХ्рдд рдирд╣ीं рд╣ै:

 *1.рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рдХрд░ (Embedded Tax):* 

рд╕्рдХूрд▓ рдХी рдЗрдоाрд░рддों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी (рд╕ीрдоेंрдЯ, рд╕рд░िрдпा, рдЯाрдЗрд▓्рд╕) рдкрд░ 18% рд╕े 28% GST рд▓рдЧा рд╣ोрддा рд╣ै।

рд╕्рдХूрд▓ों рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ेрд╡ाрдПं, рдЯ्рд░ांрд╕рдкोрд░्рдЯ рдмрд╕ें, рд╕рдлाрдИ, рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдФрд░ рдХैрдЯрд░िंрдЧ рдкрд░ 18% GST рд▓рдЧрддा рд╣ै।

рдЪूंрдХि рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рдЗрдирдкुрдЯ рдЯैрдХ्рд╕ рдХ्рд░ेрдбिрдЯ (ITC) рдХा рд▓ाрдн рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡े рдЗрд╕ 18% рдХрд░ рдХा рднाрд░ 'рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╢ुрд▓्рдХ' рдпा 'рд░рдЦрд░рдЦाрд╡ рд╢ुрд▓्рдХ' рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЕрднिрднाрд╡рдХों рдХी рдлीрд╕ рдоें рдЬोрдб़рддे рд╣ैं।

 *2.рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рд╕ीрдзा рдХрд░:* 

рд╕्рдХूрд▓ рдмैрдЧ, рдЬूрддे, рдпूрдиिрдлॉрд░्рдо рдкрд░ 12% рд╕े 18% GST।

рдХॉрдкिрдпां, рдЬ्рдпाрдоिрддि рдмॉрдХ्рд╕, рдкेрди рдФрд░ рдкेंрд╕िрд▓ рдмॉрдХ्рд╕ рдкрд░ 12% GST।


рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЙрдкрдХрд░рдг (рдЯैрдмрд▓ेрдЯ, рд▓ैрдкрдЯॉрдк, рдк्рд░िंрдЯрд░ рдХाрд░्рдЯ्рд░िрдЬ) рдкрд░ 18% GST।


рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХी рдиिрдЬी рдХोрдЪिंрдЧ рдФрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдПрдбрдЯेрдХ рд╕рдм्рд╕рдХ्рд░िрдк्рд╢рди рдкрд░ рд╕ीрдзा 18% GST।

рджेрд╢ рдоें рдЬрдоा рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдорд╕्рдд рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ों (рдЗрдирдХрдо рдЯैрдХ्рд╕ рдФрд░ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдЯैрдХ्рд╕) рдХे рдЕंрддिрдо рдмिрд▓ рдкрд░ 4% рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЙрдкрдХрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХाрдЯा рдЬाрддा рд╣ै।

 *3.   4% рд╣ेрд▓्рде рдПंрдб рдПрдЬुрдХेрд╢рди рд╕ेрд╕:* рджेрд╢ рдоें рдЬрдоा рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдорд╕्рдд рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ों (рдЗрдирдХрдо рдЯैрдХ्рд╕ рдФрд░ рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдЯैрдХ्рд╕) рдХे рдЕंрддिрдо рдмिрд▓ рдкрд░ 4% рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЙрдкрдХрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХाрдЯा рдЬाрддा рд╣ै।


 *рдЦंрдб 3: рджैрдиिрдХ рдЙрдкрднोрдЧ рдкрд░ рдХрд░ рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо (рдХेрд╕ рд╕्рдЯрдбीрдЬ)* рдХेрд╕ рд╕्рдЯрдбी A: рдордз्рдпрдорд╡рд░्рдЧीрдп рдкрд░िрд╡ाрд░ (рджैрдиिрдХ рдЙрдкрднोрдЧ рдЦрд░्рдЪ: ₹1,000)

рдордж (Category)рдЦрд░्рдЪ рд░ाрд╢िрдХрд░ рд╢्рд░ेрдгी рдПрд╡ं рдЖрдзाрд░рд╕рд░рдХाрд░ (рдХेंрдж्рд░ + рд░ाрдЬ्рдп) рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा

рдЦुрд▓ा рдЕрдиाрдЬ, рджूрдз, рддाрдЬी рд╕рдм्рдЬिрдпां₹2500% GST (рдХрд░-рдоुрдХ्рдд)₹0.00

рдкैрдХ्рдб рд╕рд░рд╕ों рддेрд▓, рдорд╕ाрд▓े, рдЪीрдиी₹1505% GST₹7.14

рд╕ाрдмुрди, рдкेрд╕्рдЯ, рд╢ैрдо्рдкू, рдбिрдЯрд░्рдЬेंрдЯ₹10018% GST₹15.25

рдмिрдЬрд▓ी рд╡ рдкाрдиी рдмिрд▓ рдХा рджैрдиिрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा₹100~10% рд░ाрдЬ्рдп рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрд╕िрдЯी рдб्рдпूрдЯी₹9.09

рдоोрдмाрдЗрд▓ рд░िрдЪाрд░्рдЬ рд╡ рдм्рд░ॉрдбрдмैंрдб₹5018% GST₹7.63

рд╡ाрд╣рди рдоें рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ (рдоोрдЯрд░рд╕ाрдЗрдХिрд▓/рдХाрд░)₹250~48% рдЯैрдХ्рд╕ (рдПрдХ्рд╕ाрдЗрдЬ + рд╡ैрдЯ)₹120.00

рдЪाрдп, рдиाрд╢्рддा (рд░ेрд╕्рдЯोрд░ेंрдЯ/рдвाрдмा)₹1005% GST₹4.76

рдХुрд▓ рджैрдиिрдХ рдЦрд░्рдЪ₹1,000

 *рдФрд╕рдд рдк्рд░рднाрд╡ी рджрд░: ~16.4%₹163.87 (~₹164)* *рдХेंрдж्рд░ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा (CGST + рдПрдХ्рд╕ाрдЗрдЬ):* рд▓рдЧрднрдЧ ₹88

рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा (SGST + рд╡ैрдЯ + рд╡िрдж्рдпुрдд рд╢ुрд▓्рдХ): рд▓рдЧрднрдЧ ₹76

 *рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖:* ₹1,000 рдХे рджैрдиिрдХ рдЦрд░्рдЪ рдкрд░ рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ рдк्рд░рддिрджिрди рд▓рдЧрднрдЧ ₹164 рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ों рдоें рджेрддा рд╣ै, рдЬो рдоाрд╕िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ ₹4,900 рд╕े ₹5,000 рдмैрдарддा рд╣ै।

 *рдХेрд╕ рд╕्рдЯрдбी B:* *_рджैрдиिрдХ рдордЬрджूрд░ рд╡рд░्рдЧ (рджрд╣ाрдб़ी: ₹500, рджैрдиिрдХ рдЦрд░्рдЪ: ₹400 рдХे рдлрд░्рдЬी_*

рдордж (Category)рдЦрд░्рдЪ рд░ाрд╢िрдХрд░ рдХा рдЖрдзाрд░рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЧрдпा рдХрд░

рдЦुрд▓ा рд╕рд╕्рддा рдЖрдЯा, рдЪाрд╡рд▓, рдЖрд▓ू-рдк्рдпाрдЬ₹2200% GST₹0.00

рдЦुрд▓ा рд╕рд░рд╕ों рддेрд▓, рдирдордХ, рдЦुрд▓े рдорд╕ाрд▓े₹505% GST₹2.38

рдХрдкрдб़ा рдзोрдиे/рдирд╣ाрдиे рдХा рд╕ाрдмुрди₹2018% GST₹3.05

рд▓ोрдХрд▓ рдСрдЯो/рдмрд╕ рдХिрд░ाрдпा₹30рдбीрдЬрд▓ рдкрд░ рдЯैрдХ्рд╕ рдХा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рднाрд░ (~20%)₹6.00

рдоोрдмाрдЗрд▓ рдЯॉрдХрдЯाрдЗрдо рд░िрдЪाрд░्рдЬ₹1518% GST₹2.29

рдЪाрдп-рдмिрд╕्рдХुрдЯ рдпा рдмीрдб़ी/рддंрдмाрдХू₹655% рд╕े 28% GST + рд╕ेрд╕₹6.00 рд╕े ₹22.00

рдХुрд▓ рджैрдиिрдХ рдЦрд░्рдЪ₹400рджैрдиिрдХ рдордЬрджूрд░ी рдХा рдЕрдиुрдкाрдд₹20 рд╕े ₹45 

рдмिрдиा рд╡्рдпрд╕рди рдХे рд╕ाрджा рдЙрдкрднोрдЧ: ₹400 рдХे рдЦрд░्рдЪ рдкрд░ рд▓рдЧрднрдЧ ₹20 рд╕े ₹25 рдк्рд░рддिрджिрди।

рдмीрдб़ी/рддंрдмाрдХू рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдкрд░: рд▓рдЧрднрдЧ ₹38 рд╕े ₹45 рдк्рд░рддिрджिрди।

 *рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖:* ₹500 рдХрдоाрдиे рд╡ाрд▓ा рдордЬрджूрд░ рдЕрдкрдиी рджैрдиिрдХ рдЖрдп рдХा 4% рд╕े 9% рд╣िрд╕्рд╕ा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрддा рд╣ै। рдорд╣ीрдиे рдоें 26 рджिрди рдордЬрджूрд░ी рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡рд╣ ₹600 рд╕े ₹1,100 рдЯैрдХ्рд╕ рднрд░рддा рд╣ै, рдЬो рдЙрд╕рдХी рд▓рдЧрднрдЧ 2 рджिрди рдХी рдкूрд░ी рдордЬрджूрд░ी рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ै।

 *рдЦंрдб 4:* *_рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рдоीрдХрд░рдг рдФрд░ ₹1,800 рдХрд░ोрдб़ рдХी рджैрдиिрдХ рдХрд░ рд╡рд╕ूрд▓ी_* рджेрд╢ рдХे 145 рдХрд░ोрдб़ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рдЙрдкрднोрдЧ, рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдмрдЬрдЯ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдЧрдгिрдд:

рд╡िрдд्рддीрдп рдкैрдоाрдиाрд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЖंрдХрдб़ाрджैрдиिрдХ рдФрд╕рдд (рдк्рд░рддि 24 рдШंрдЯे)

рдХेंрдж्рд░ рдХा рд╕рдХрд▓ рдХрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ (Direct + Indirect)~₹39 рд╕े ₹41 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़~₹1,100 рдХрд░ोрдб़ / рджिрди

рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рдЕрдкрдиा рдХрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ (Own Tax Revenue)~₹24 рд╕े ₹26 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़~₹700 рдХрд░ोрдб़ / рджिрди

рдХुрд▓ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХрд░ рд░ाрдЬрд╕्рд╡ (рдХेंрдж्рд░ + рд░ाрдЬ्рдп)~₹65.7 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़~₹1,800 рдХрд░ोрдб़ / рджिрди

рднाрд░рдд рдХी рдХुрд▓ рдиॉрдоिрдирд▓ рдЬीрдбीрдкी~₹325 рд╕े ₹330 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़~₹8,900 рд╕े ₹9,000 рдХрд░ोрдб़ / рджिрди

рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╕рд░рдХाрд░ी рдЦрд░्рдЪ (рдХेंрдж्рд░ + рд░ाрдЬ्рдп)~₹102 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़~₹2,800 рдХрд░ोрдб़ / рджिрди

 *_рдк्рд░рддि рд╡्рдпрдХ्рддि рджैрдиिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХрд░ рдФрд╕рдд:_*

 *рд╕ाрд▓ाрдиा рдФрд╕рдд:* рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рд▓рдЧрднрдЧ ₹45,000 рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖ рдХा рдХрд░ рдЬुрдЯाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

 *рдЪाрд░ рд╕рджрд╕्рдпों рдХा рдкрд░िрд╡ाрд░:* рдк्рд░рддिрджिрди рд▓рдЧрднрдЧ ₹500 (рдоाрд╕िрдХ рд▓рдЧрднрдЧ ₹15,000) рдХा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХрд░ рджाрдпिрдд्рд╡। 

 *рдЦंрдб 5:* *_рджंрдбाрдд्рдордХ рдЧैрд░-рдХрд░ рд░ाрдЬрд╕्рд╡ — ₹200 рд╕े ₹300 рдХрд░ोрдб़ рдХी рджैрдиिрдХ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡рд╕ूрд▓ी* рдЯैрдХ्рд╕ рдХे ₹1,800 рдХрд░ोрдб़ рдк्рд░рддिрджिрди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ों рдХी рд╡िрднिрди्рди рдиिрдпाрдордХ рдПрдЬेंрд╕िрдпां рдиिрдпрдоों рдХे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди, рдЪाрд▓ाрди рдФрд░ рдЕрд░्рдерджंрдб рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рддिрджिрди *₹200 рдХрд░ोрдб़ рд╕े ₹260 рдХрд░ोрдб़ (2 рд╕े 2.6 рдЕрд░рдм рд░ुрдкрдпे)* рдХी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЧैрд░-рдХрд░ рд╡рд╕ूрд▓ी рдХрд░рддी рд╣ैं:

рд╡рд╕ूрд▓ी рдХा рд╡िрднाрдЧ / рдорджрдк्рд░рддिрджिрди рдХी рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рд░ाрд╢िрдоुрдЦ्рдп рдЖрдзाрд░

рдЯ्рд░ैрдлिрдХ рд╡ рдЖрд░рдЯीрдУ рдЪाрд▓ाрди₹50 – ₹70 рдХрд░ोрдб़рдИ-рдЪाрд▓ाрди, рдУрд╡рд░рд╕्рдкीрдб, рд╣ेрд▓рдоेрдЯ, рдУрд╡рд░рд▓ोрдбिंрдЧ, рдлिрдЯрдиेрд╕ рдкेрдирд▓्рдЯी

рдЯैрдХ्рд╕ рдкेрдирд▓्рдЯी (IT, DGGI, Customs)₹80 – ₹100 рдХрд░ोрдб़рдЯैрдХ्рд╕ рдЪोрд░ी рдкрд░ 100-200% рдЬुрд░्рдоाрдиा, рд╢рдорди рд╢ुрд▓्рдХ, рдЬрдм्рддी

рдЕрджाрд▓рддें, рдПрдирдЬीрдЯी рд╡ рд╡िрдзिрдХ рдкेрдирд▓्рдЯी₹15 – ₹20 рдХрд░ोрдб़рдХोрд░्рдЯ рдлीрд╕, рдЬрдоाрдирдд рдЬрдм्рддी, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдЕрд░्рдерджंрдб

рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ, рд╡िрдд्рддीрдп рд╡ рдмिрдЬрд▓ी рдЪोрд░ी рджंрдб₹30 – ₹40 рдХрд░ोрдб़рдПрдорд╕ीрдП рд▓ेрдЯ рдлीрд╕, рд╕ेрдмी рдЬुрд░्рдоाрдиा, рдмिрдЬрд▓ी рд╢рдорди рд╢ुрд▓्рдХ

рд░ेрд▓рд╡े, рдо्рдпूрдиिрд╕िрдкрд▓ рд╡ рдлाрд╕्рдЯैрдЧ рдкेрдирд▓्рдЯी₹25 – ₹30 рдХрд░ोрдб़рдмिрдиा рдЯिрдХрдЯ рдпाрдд्рд░ा, рдбрдмрд▓ рдЯोрд▓, рдЕрд╡ैрдз рдиिрд░्рдоाрдг рдЬुрд░्рдоाрдиा

рдХुрд▓ рджैрдиिрдХ рдЧैрд░-рдХрд░ рджंрдбाрдд्рдордХ рд╡рд╕ूрд▓ी₹200 рд╕े ₹260 рдХрд░ोрдб़ рдк्рд░рддि рджिрдирд╕ाрд▓ाрдиा: ₹75,000 рд╕े ₹95,000 рдХрд░ोрдб़

 *_рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдд рд░ाрд╢ि рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ 'рдЯैрдХ्рд╕' рдЦाрддों рд╕े рдЗрддрд░ 'рдЧैрд░-рдХрд░ рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдФрд░ рд╡िрдиिрдпाрдордХ рд╢ुрд▓्рдХ' рдордж рдоें рджрд░्рдЬ рдХी рдЬाрддी рд╣ै।_*

 *рдЦंрдб 6: рднाрд░рдд рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЛрдг рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдХा рд╕рдЪ* рдПрдХ рдн्рд░ांрддि рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╡िрджेрд╢ी рдХрд░्рдЬ рдоें рдбूрдмा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдЖंрдХрдб़ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕्рдеिрддि рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ै:

рдХुрд▓ рд╕рд░рдХाрд░ी рдЛрдг (рдХेंрдж्рд░ + рд░ाрдЬ्рдп): рд▓рдЧрднрдЧ _₹200_ рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд╕े ₹210 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ (рдЬीрдбीрдкी рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 81% рд╕े 83%)।

 *рдбॉрд▓рд░ рдоें рдоूрд▓्рдп:* рд▓рдЧрднрдЧ $2.4 рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди (2.4 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рдбॉрд▓рд░)।

 *рдЖंрддрд░िрдХ рдмрдиाрдо рдмाрд╣्рдп рдЛрдг рд╕ंрд░рдЪрдиा:* 

 *рдЖंрддрд░िрдХ рдЛрдг (Internal Debt - рднाрд░рддीрдп рд░ुрдкрдпे рдоें):* *95% (₹195 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़)* 

рдпрд╣ рдХрд░्рдЬ рднाрд░рдд рдХे рдШрд░ेрд▓ू рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрдиों, рдмैंрдХों (SBI, PNB), рднाрд░рддीрдп рдЬीрд╡рди рдмीрдоा рдиिрдЧрдо (LIC), рднрд╡िрд╖्рдп рдиिрдзि (PF) рдФрд░ рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдЦрд░ीрджे рдЧрдП рд╕рд░рдХाрд░ी рдмॉрди्рдб्рд╕ (G-Secs) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬुрдЯाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

 *рдмाрд╣्рдп рдЛрдг (External Debt - рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдоें): 5% (₹10 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़)* 

рдпрд╣ рдЛрдг рдмрд╣ुрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрдУं (рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ, рдПрдбीрдмी) рдФрд░ рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╕рдордЭौрддों (рдЬैрд╕े рдЬाрдкाрди рд╕े рдмुрд▓ेрдЯ рдЯ्рд░ेрди рдкрд░िрдпोрдЬрдиा) рдХे рддрд╣рдд рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╡ рд░िрдпाрдпрддी рджрд░ों рдкрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

 *рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдЬोрдЦिрдо:* рднाрд░рдд рдХा рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рднंрдбाрд░ (Forex Reserves) $650+ рдмिрд▓िрдпрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै, рдЬो рджेрд╢ рдХे рд╡िрджेрд╢ी рдЛрдг рджाрдпिрдд्рд╡ों рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдЕрддः рд╡िрджेрд╢ी рдоुрдж्рд░ा рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕ंрдк्рд░рднु рдбिрдл़ॉрд▓्рдЯ рдХा рдЬोрдЦिрдо рдирд╣ीं рд╣ै।

 *рдлिрд░ рдирдпा рдХрд░्рдЬ рдХ्рдпों?* 

рд╕рд░рдХाрд░ें рдк्рд░рддिрджिрди *₹1,800* рдХрд░ोрдб़ рдЯैрдХ्рд╕ рдФрд░ рд╕ैрдХрдб़ों рдХрд░ोрдб़ рдЧैрд░-рдХрд░ рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдЬुрдЯाрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдк्рд░рддिрджिрди рд▓рдЧрднрдЧ *₹2,800* рдХрд░ोрдб़ рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЗрд╕ *₹1,000* рдХрд░ोрдб़ рдХे рджैрдиिрдХ рд░ाрдЬрдХोрд╖ीрдп рдШाрдЯे ( *Fiscal Deficit* ) рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 25% рд╕े 30% рд╣िрд╕्рд╕ा рдХेрд╡рд▓ рдкुрд░ाрдиे рдХрд░्рдЬों рдХा рдм्рдпाрдЬ рдЪुрдХाрдиे рдоें рдЪрд▓ा рдЬाрддा рд╣ै।

 *рдЦंрдб 7: GDP рдмрдиाрдо рдк्рд░рддि рд╡्рдпрдХ्рддि рдЖрдп — рд╕ांрдЦ्рдпिрдХी рдХा рдЕंрддрд░्рд╡िрд░ोрдз* 

 *рдХुрд▓ рдиॉрдоिрдирд▓ рдЬीрдбीрдкी:* рд▓рдЧрднрдЧ ₹325 рд╕े ₹330 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ ($3.9 рд╕े $4.0 рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди) рдХे рд╕ाрде рднाрд░рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдХी 5рд╡ीं рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै।

 *рдк्рд░рддि рд╡्рдпрдХ्рддि рдЖрдп рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा:* 

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдФрд╕рдд рдк्рд░рддि рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЖрдп рд▓рдЧрднрдЧ ₹2,10,000 рд╕े ₹2,25,000 (рд▓рдЧрднрдЧ ₹18,000 рдоाрд╕िрдХ) рд╣ै।

рдпрд╣ рдФрд╕рдд рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╡िрд╖рдо рд╣ै। рджेрд╢ рдХी рд▓рдЧрднрдЧ 40% рд╕ंрдкрдд्рддि рд╢ीрд░्рд╖ 1% рдЖрдмाрджी рдХे рдкाрд╕ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ै।

рдк्рд░рддि рд╡्рдпрдХ्рддि рдЖрдп рдХे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ूрдЪрдХांрдХ рдоें рднाрд░рдд рджुрдиिрдпा рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 190 рджेрд╢ों рдоें 135рд╡ें рд╕े 140рд╡ें рд╕्рдеाрди рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।

 *рдЦंрдб 8: рд╡рд░्рддрдоाрди рдЖрд░्рдеिрдХ рдиीрддिрдпों рдХी рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпां рдФрд░ рд╕ंрдХрдЯ* 

 *рдХे-рд╢ेрдк्рдб рд╡िрдХाрд╕ (K-Shaped Trajectory):* рд╕ंрдЧрдаिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рддрдХрдиीрдХी рдХंрдкрдиिрдпां рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рдЖрдп рд╡рд░्рдЧ рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣े рд╣ैं (рдк्рд░ीрдоिрдпрдо рд░िрдпрд▓ рдПрд╕्рдЯेрдЯ рдФрд░ рд▓рдХ्рдЬрд░ी рд╡ाрд╣рдиों рдХी рд░िрдХॉрд░्рдб рдмिрдХ्рд░ी), рдЬрдмрдХि рдЕрд╕ंрдЧрдаिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдЕрдХुрд╢рд▓ рдХाрдордЧाрд░ों рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЖрдп рд╕्рдеिрд░ рдпा рдШрдЯ рд░рд╣ी рд╣ै।

 *рдПрдордПрд╕рдПрдордИ (MSME) рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкрд░ рджрдмाрд╡:* рдЬрдЯिрд▓ рдХрд░ рдЕрдиुрдкाрд▓рди, рд╡िрдд्рддीрдп рддрд░рд▓рддा рдХी рдХрдоी рдФрд░ рдмрдб़े рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдШрд░ाрдиों рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдФрд░ рд▓рдШु рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдЧैрд░-рдХृрд╖ि рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХा рд╕ृрдЬрди рдзीрдоा рд╣ुрдЖ рд╣ै।

 *рдШрд░ेрд▓ू рдмрдЪрдд рдоें рд╕ंрдХुрдЪрди:* рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рдФрд░ рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ों рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рджрдмाрд╡ рдХे рдЪрд▓рддे рднाрд░рддीрдп рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХी рд╢ुрдж्рдз рд╡िрдд्рддीрдп рдмрдЪрдд (Net Financial Savings) рдХрдИ рджрд╢рдХों рдХे рдиिрдЪрд▓े рд╕्рддрд░ों рдкрд░ рдЖ рдЧрдИ рд╣ै।

 *рдЕрдиुрдд्рдкाрджрдХ рдЪुрдиाрд╡ी рдЦैрд░ाрдд рдмрдиाрдо рдкूंрдЬीрдЧрддрд╕ंрдкрдд्рддिрдпां* : рдмрдЬрдЯ рдХा рдПрдХ рдмрдб़ा рд╣िрд╕्рд╕ा рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдкрд░िрд╕ंрдкрдд्рддिрдпों (рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдЯिрдХाрдК рд╕िंрдЪाрдИ) рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЕрд▓्рдкрдХाрд▓िрдХ рдирдХрдж рд╣рд╕्рддांрддрд░рдг рдФрд░ рд▓ोрдХрд▓ुрднाрд╡рди рдпोрдЬрдиाрдУं рдоें рдЦрдк рд░рд╣ा рд╣ै।

 *рдЦंрдб 9: рд╕्рдеाрдпी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХा 6-рд╕ूрдд्рд░ीрдп рд░ोрдбрдоैрдк* 

 _рджेрд╢ рдХो рдЖрд░्рдеिрдХ рдордЬрдмूрддी, рдЖрдо рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдХ्рд░рдп рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд╡िрдд्рддीрдп рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рджेрдиे рд╣ेрддु рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдиीрддिрдЧрдд рдЙрдкाрдп рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ैं:_ 

 *1. рдд्рд░ि-рд╕्рддрд░ीрдп рд╕рд░рд▓ рдЬीрдПрд╕рдЯी рдвांрдЪा :–* 

 *рд╡рд░्рддрдоाрди рдЬрдЯिрд▓ рд╕्рд▓ैрдм рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рддीрди рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджрд░ें рдмрдиाрдИ рдЬाрдПं:* 

 *0%:* рд╕рдорд╕्рдд рдЦाрдж्рдп рд╡рд╕्рддुрдПं, рдЬीрд╡рдирд░рдХ्рд╖рдХ рджрд╡ाрдПं, рдкुрд╕्рддрдХें рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕्рдХूрд▓ी рд╕ाрдордЧ्рд░ी।

 *10%* (рдоाрдирдХ рдПрдХрд▓ рджрд░): рд╕ाрдмुрди, рдХрдкрдб़े, рдлुрдЯрд╡िрдпрд░, рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ्рд╕ рдФрд░ рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП।

 *25%:* рдХेрд╡рд▓ рдбीрдоेрд░िрдЯ рд╡рд╕्рддुрдПं (рддंрдмाрдХू, рд╡िрд▓ाрд╕िрддा рдЙрдд्рдкाрдж, рдк्рд░рджूрд╖рдгрдХाрд░ी рдЙрдж्рдпोрдЧ)।

 *рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдпрдо рдХो рдЬीрдПрд╕рдЯी рдХैрдк рдХे рддрд╣рдд рд▓ाрдиा:* рдИंрдзрди рдкрд░ 50% рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЕрдзिрдХрддрдо 28% рдЬीрдПрд╕рдЯी рджрд░ рд▓ाрдЧू рдХी рдЬाрдП, рдЬिрд╕рд╕े рдвुрд▓ाрдИ рд▓ाрдЧрдд рдШрдЯेрдЧी рдФрд░ рдЪौрддрд░рдлा рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рдХрдо рд╣ोрдЧी।

 *2. рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рдПрдХाрдзिрдХाрд░ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдФрд░ рдПрдордПрд╕рдПрдордИ рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг* 

рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों (рдмंрджрд░рдЧाрд╣, рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбे, рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░, рдКрд░्рдЬा) рдоें рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕рдоूрд╣ рдХी рдмाрдЬाрд░ рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рд░рдЦрдиे рд╣ेрддु рдХрдб़े рдПंрдЯी-рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдиिрдпрдо рд▓ाрдЧू рд╣ों।

рд╡ाрдгिрдЬ्рдпिрдХ рдмैंрдХों рдХे рдХुрд▓ рдЛрдг рдХा рди्рдпूрдирддрдо 40% рд╣िрд╕्рд╕ा рд╡िрдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдПрдордПрд╕рдПрдордИ рдФрд░ рд▓рдШु рдХुрдЯीрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ो।

 *3. рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ेрд╡ाрдПं (Universal Basic Services)* 

рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡ рд░ाрдЬ्рдп рдмрдЬрдЯ рдХा рди्рдпूрдирддрдо 6% рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдФрд░ 3% рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдкрд░ рд╡्рдпрдп рдХрд░рдиा рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ो।

рдЧुрдгрд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рдХूрд▓ рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдмрдирдиे рд╕े рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рд╢्рд░рдоिрдХों рдХा рд╡рд╣ 30-40% рдиिрдЬी рдЦрд░्рдЪ рдмрдЪेрдЧा, рдЬो рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдиिрдЬी рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоाрдлिрдпा рдХे рдкाрд╕ рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдмрдЪрдд рд╕ीрдзे рдШрд░ेрд▓ू рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЙрдкрднोрдЧ рдХो рдЧрддि рджेрдЧी।

 *4. рдХृрд╖ि рдХा рдоूрд▓्рдп рд╕ंрд╡рд░्рдзрди (Value Addition at Source)* 

рдХृрд╖ि рдЗрдирдкुрдЯ (рдЙрд░्рд╡рд░рдХ, рдмीрдЬ, рдХृрд╖ि рдпंрдд्рд░) рдХो рдХрд░-рдоुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрдП।

рдм्рд▓ॉрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХिрд╕ाрди рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ंрдЧрдардиों (FPO) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдлूрдб рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдФрд░ рдХोрд▓्рдб рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ рдХा рд╕्рдеाрдиीрдп рдЗंрдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдмрдиे рддाрдХि рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдЙрдирдХी рдЙрдкрдЬ рдХा рдЙрдЪिрдд рдоूрд▓्рдп рдоिрд▓ рд╕рдХे।

 *5. рд╕рд░рдХाрд░ी рд╡्рдпрдп рдХी рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рдФрд░ рдаेрдХेрджाрд░ी рдоें рд╕ुрдзाрд░* 

рдкрд░рдлॉрд░्рдоेंрд╕-рдмेрд╕्рдб рдЗंрдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░' рдиिрдпрдо рд▓ाрдЧू рд╣ो, рдЬिрд╕рдХे рддрд╣рдд рдирдИ рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рдб़рдХों рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рднрд╡рдиों рдХी рди्рдпूрдирддрдо 10 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЧाрд░ंрдЯी рд╕ंрдмंрдзिрдд рдиिрд░्рдоाрдг рдПрдЬेंрд╕ी рдФрд░ рдаेрдХेрджाрд░ рдХी рд╣ो। рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдЦрд░ाрдмी рдЖрдиे рдкрд░ рд╡िрдд्рддीрдп рд╡рд╕ूрд▓ी рдХा рдХрдб़ा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ो।

 *6. рд╕ुрдкрд░-рд░िрдЪ рдкрд░ рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рдХрд░* 

рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ों рдХी рдЖрдо рдЬрдирддा рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा рдШрдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рджेрд╢ рдХे рдЕрддि-рдзрдиी рд╡рд░्рдЧ рдкрд░ рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рдХрд░ (Progressive Taxation) рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬाрдП, рдЬिрд╕рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзोрд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рд╣ो।

 *рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖* 

рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖंрдХрдб़े рдХेрд╡рд▓ рдмрдЬрдЯ рднाрд╖рдгों рдХी рд╢ोрднा рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ोрддे; рд╡े рдЙрд╕ рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЬीрд╡рди рджрд╢ा рдХा рджрд░्рдкрдг рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЦोрдЬी рдкрдб़рддाрд▓ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддी рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХेрд╡рд▓ 2-3% рдЖрдпрдХрд░ рджाрддाрдУं рдХी рджेрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЙрди 145 рдХрд░ोрдб़ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рджैрдиिрдХ рдпोрдЧрджाрди рд╕े рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ै рдЬो рд╣рд░ рджिрди ₹1,800 рдХрд░ोрдб़ рдХा рдХрд░ рдФрд░ рдХрд░ोрдб़ों рд░ुрдкрдпे рдХा рдЧैрд░-рдХрд░ рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рд╕рд░рдХाрд░ी рдЦрдЬाрдиे рдоें рдбाрд▓рддे рд╣ैं।

рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬाрд░ рдХे рд╕ूрдЪрдХांрдХों рдпा рд╕рдХрд▓ рдЬीрдбीрдкी рдХे рдЖंрдХрдб़ों рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЕंрддिрдо рдкाрдпрджाрди рдкрд░ рдЦрдб़े ₹200-₹500 рдХे рдХाрдордЧाрд░ рдХी рдХ्рд░рдп рд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рдоाрдкा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдПрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी, рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рди्рдпाрдпрд╕ंрдЧрдд рдХрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ी рднाрд░рдд рдХो рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдФрд░ рд╕्рдеाрдпी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдк्рд░рднुрддा рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।





Post a Comment

╪г╪н╪п╪л ╪г┘В╪п┘Е
 Son Ki Awaz News
 Son Ki Awaz News

ЁЯОз LIVE FM RADIO




ЁЯФК Volume